MS en vaccinaties

Vaccineren is bij MS niet iets voor ‘erbij’. Juist vóór de start van een ziektemodulerende behandeling is het belangrijk om stil te staan bij de vaccinatiestatus, risicofactoren en eventuele reiswensen¹. Belangrijk om te weten: vaccinaties zijn bij MS in principe veilig voor start van de behandeling en verhogen het risico op een relapse niet¹.

De kernboodschap voor jouw gesprek: vaccineren kan meestal gewoon, maar timing en type vaccin zijn bepalend.

Bij vaccinaties is één onderscheid cruciaal:

• levend verzwakte vaccins
• geïnactiveerde (niet-levende) vaccins¹

Levend verzwakte vaccins mogen niet gegeven worden bij immuungecompromitteerde patiënten¹. Dat is relevant bij veel MS-behandelingen, zoals anti-CD20-therapie, S1P-modulatoren, cladribine en alemtuzumab. Geïnactiveerde vaccins kunnen in principe wel, maar werken het beste als ze vóór de start van behandeling worden gegeven (bij voorkeur minimaal 2 weken voor de start van de behandeling).^1,2

Dit onderscheid helpt je om patiënten veilig en praktisch te begeleiden.

Bekijk onderaan dit artikel een overzicht van de soorten vaccins.

Vaccinaties bespreek je bij voorkeur al vóór de start van een ziektemodulerende behandeling.¹ Dat vraagt om vooruitdenken. Hoe ver van tevoren je moet plannen, hangt af van het type vaccin:

• Voor geïnactiveerde vaccins (zoals influenza, pneumokokken of COVID-19) is de vuistregel: geef ze het liefst uiterlijk twee weken vóór de start van de behandeling.¹ Lukt dat niet en is de patiënt al onder behandeling? Dan kan het nog steeds, bij voorkeur minimaal vier weken vóór een volgende dosis.¹
• Voor levend verzwakte vaccins (zoals waterpokken of BMR) geldt een striktere regel: die moeten minimaal vier tot zes weken vóór de start van immuunsuppressieve behandeling zijn afgerond. Tijdens de behandeling mogen ze niet worden gegeven.¹

De richtlijn adviseert om voor de start van ziektemodulerende behandeling het Rijksvaccinatieprogramma te voltooien en te letten op de volgende aanvullende vaccinaties¹:

• pneumokokken
• influenza
• COVID-19
• HPV (bij S1P-receptormodulatoren)

Daarnaast is het advies om de VZV-status te controlerente testen vóór de behandeling en bij een negatieve IgG te vaccineren tegen waterpokken.¹ Er zijn twee VZV-vaccins beschikbaar: een levend verzwakt vaccin en geïnactiveeerd. Dit is belangrijk om in acht te nemen bij het wel of niet toedienen bij bepaalde DMT’s.

Vaccinatie tegen gordelroos kan overwogen worden bij patiënten boven de 50 jaar of bij een eerdere gordelroosinfectie.¹ Ook reizigersvaccinaties kunnen een rol spelen - consulteer hiervoor een vaccinatiepoli, gespecialiseerd in het vaccineren van patiënten met immuun-modulerende therapie.

Vaccinaties zijn meer dan alleen een prikmoment. Bespreek:

• vaccinatiestatus (RVP, eerdere vaccinaties)
• geplande of lopende behandeling
• reisplannen
• doorgemaakte infecties (zoals waterpokken)

Veel patiënten hebben vragen of zorgen. Sommigen zijn bang voor bijwerkingen of een relapse, anderen twijfelen over veiligheid. Leg dan uit dat vaccineren bij MS voor start van de behandeling in principe veilig is, maar dat type vaccin en timing belangrijk zijn¹. Door dit goed uit te leggen, voorkom je onzekerheid en uitstel.

Neem vaccinaties mee in je verslaglegging:

• vaccinatiestatus
• VZV-status (indien relevant)
• geplande of gegeven vaccinaties
• gekozen DMT en timing
• gegeven voorlichting en adviezen

Dit helpt om het overzicht te bewaren en maakt vervolgafspraken in het team makkelijker.