Łuszczycowe zapalenie stawów (ŁZS) to przewlekła, zapalna choroba immunozależna należąca do grupy spondyloartropatii seronegatywnych, rozwijająca się u około 30–40% pacjentów z łuszczycą skóry. Choroba charakteryzuje się dysregulacją osi immunologicznej IL 23/IL 17, prowadzącą do przewlekłego zapalenia w obrębie stawów, przyczepów ścięgnistych, kręgosłupa oraz tkanek okołostawowych. ŁZS ma charakter choroby ogólnoustrojowej – poza układem ruchu i skórą wiąże się ze zwiększonym ryzykiem chorób sercowo naczyniowych, zespołu metabolicznego oraz istotnym obniżeniem długoterminowej jakości życia pacjentów. (Ritchlin CT, et al. N Engl J Med. 2017; 376(10):957-970.)

lzs-kolo

Zrozumienie wzajemnych powiązań między domenami ŁZS jest kluczowe zarówno na etapie diagnostyki, jak i podejmowania decyzji terapeutycznych.( Ritchlin CT, et al. N Engl J Med. 2017; 376(10):957-970.)

Obraz kliniczny ŁZS – więcej niż zapalenie stawów

ŁZS rzadko ogranicza się do jednego typu objawów. U większości pacjentów choroba ma wielodomenowy przebieg, a dominująca manifestacja może zmieniać się wraz z czasem trwania choroby co istotnie utrudnia wczesne rozpoznanie i optymalne prowadzenie chorego. (Ogdie A, et al. J Rheumatol. 2021; 48(5):698-706. I Coates i wsp Nat Rev Rheumatol. 2022 Aug;18(8):465-479. Wśród osób rozpoczynających leczenie biologiczne (rejestr US Corrona; N=354) 8 na 10 miało >= 2 objawy ŁZS (Ogdie A, et al. J Rheumatol. 2021; 48(5):698-706.)

Najczęstsze manifestacje kliniczne obejmują: (Ritchlin CT, et al. N Engl J Med. 2017; 376(10):957-970. 4. Kavanaugh A, et al. Rheumatol Ther.2016; 3(1):91-102. 5. Gottlieb AB, et al. J Dermatolog Treat. 2006; 17(5):279-287. 6. Lee S et al. P T. 2010; 35(12):680-689)

LZS_Stawy
LZS_Postac_Osiowa
LZS_Enthesitis
LZS_Dactylis
ŁZS_Skora
LZS_Paznokcie

W praktyce klinicznej oznacza to, że jeden pacjent – w różnych momentach choroby – może wymagać odmiennego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego. Skuteczne prowadzenie chorego z ŁZS nie polega tylko na rozpoznaniu samej choroby, ale na:

  • identyfikacji aktywnych domen,
  • ocenie ich wpływu na funkcjonowanie pacjenta,
  • oraz doborze leczenia, które adresuje rzeczywisty obraz kliniczny, a nie pojedynczy objaw.
     

Wybierz domenę dominującą u Twojego pacjenta i przejdź dalej aby dowiedzieć się więcej i dopasować postępowanie do rzeczywistego obrazu klinicznego[

 Szybkie rozpoznanie objawów – koncepcja P S A

W codziennej praktyce klinicznej pomocne może być uproszczone podejście do identyfikacji objawów sugerujących ŁZS, oparte na koncepcji P S A: (Gottlieb A and Merola J. J Am Acad Dermatol. 2021;84:92–101;  Cohen J et al. J Am Acad Dermatol. 2015;72:905−906) 

P – Pain (ból)

ból i tkliwość stawów,

 

lzs_bol

S – Stiffness / Swelling 

(sztywność / obrzęk)

sztywność poranna lub po okresie bezczynności (>30 minut)/zapalenie palców (daktylitis)

lzs-removebg-preview

A – Axial (postać osiowa)

ból kręgosłupa i okolicy krzyżowo‑biodrowej, poprawa dolegliwości po aktywności fizycznej.

lzs-osiowy-new

Narzędzia przesiewowe – wsparcie wczesnej diagnostyki

Ze względu na niespecyficzność objawów, wczesne rozpoznanie ŁZS bywa trudne. W praktyce klinicznej pomocne są krótkie kwestionariusze przesiewowe:

  • PEST (Psoriasis Epidemiology Screening Tool),
  • PURE 4.

Dodatni wynik (≥1 w PURE 4 lub ≥3 w PEST) wskazuje na konieczność dalszej diagnostyki reumatologicznej. Narzędzia te pozwalają na identyfikację pacjentów z wysokim prawdopodobieństwem ŁZS jeszcze przed wystąpieniem nieodwracalnych zmian strukturalnych
 

fantom-ikonka

Kwestionariusz PURE-4 4

  1. Czy kiedykolwiek miałeś bolesny palec u ręki lub nogi?
  2. Kiedykolwiek odczuwałeś ból pięty zaraz  lub miałeś spuchnięty i po wstaniu rano?
  3. Czy kiedykolwiek odczuwałeś ból lewego i prawego pośladka, jednocześnie lub nie?  
  4. Czy kiedykolwiek miałeś opuchnięty i bolesny staw?

≥1 dodatni wynik wskazuje na konieczność skierowania się do reumatologa

fantom-body

 

 

 

 

Kwestionariusz PEST 5

  1. Czy kiedykolwiek miałeś obrzęk stawu (lub stawów)?
  2. Czy lekarz kiedykolwiek powiedział Ci, że masz zapalenie stawów?
  3. Czy Twoje paznokcie u rąk lub nóg mają dziury lub zagłębienia?
  4. Czy odczuwałeś ból w pięcie?
  5. Czy miałeś palec lub palec u nogi, który był całkowicie spuchnięty i bolesny bez wyraźnego powodu?

1 punkt za każdą odpowiedź na pytanie „Tak”; łączny wynik ≥3 oznacza, że ​​należy rozważyć skierowanie do reumatologa

 

Dlaczego wczesne rozpoznanie ma znaczenie?

Nieleczone lub późno rozpoznane ŁZS może prowadzić do:

  • postępującego uszkodzenia stawów,
  • trwałych deformacji,
  • utraty sprawności i obniżenia jakości życia,
  • zwiększonego ryzyka chorób sercowo naczyniowych i metabolicznych.

Aktualne wytyczne podkreślają znaczenie wczesnej interwencji i podejścia treat to target, z uwzględnieniem wszystkich aktywnych domen choroby. (Coates i wsp Nat Rev Rheumatol. 2022 Aug;18(8):465-479)
 

Objawy w wielu domenach są powszechne w ŁZS

 

Wśród osób rozpoczynających leczenie biologiczne (rejestr US Corrona; N=354) 8 na 10 miało >= 2 objawy ŁZS 2


 

lzs-wykres-1


 

Przypisy:

  1. Gossec L, et al. Ann Rheum Dis 2024;83:706–719. doi:10.1136/ard-2024-225531 707
  2. Ogdie A, et al. J Rheumatol. 2021; 48(5):698-706
  3. Ritchlin CT, et al. N Engl J Med. 2017; 376(10):957-970.
  4. Kavanaugh A, et al. Rheumatol Ther. 2016; 3(1):91-102.
  5. Gottlieb AB, et al. J Dermatolog Treat. 2006; 17(5):279-287.
  6. Lee S et al. P T. 2010; 35(12):680-689